Sigara içmeyenlerde akciğer kanseri vakaları artıyor

Akciğer kanseri teşhisi konulan kişilerin yüzde 10 ila 20'sinin hiç tütün kullanmamış olması, hastalığın seyri ve belirtileri açısından önemli bir farkındalık yaratıyor. Sigara içmeyen bireylerde hastalığın farklı bir süreç izlediği ve belirtilerin çoğu zaman geç fark edildiği gözlemleniyor.

Diken'de yayınlanan habere göre, Dünya Sağlık Örgütü verileri tütünün her yıl 8 milyondan fazla ölümle ilişkili olduğunu gösterirken, Türkiye tütün kullanımında dünya genelinde öne çıkan ülkeler arasında yer alıyor. Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Şevket Özkaya, sigara içenlerin günde ortalama 17,1 adet tüketimiyle Türkiye'nin 2025'te dünya birincisi olduğunu belirtmişti. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri de tütün kullanımındaki artışı ortaya koyuyor; 15 yaş ve üzeri bireylerde her gün tütün mamulü kullananların oranı 2022'de yüzde 28,3 iken 2025'te yüzde 30,1'e yükseldi.

Türkiye'de 2023 yılında 41 bin kişiye akciğer kanseri tanısı konuldu. Bu hastaların 34 bini erkek, 7 bini kadın. Erkeklerde 100 bin kişide 42 oranıyla akciğer kanserinin en sık saptandığı ülkelerden biri olan Türkiye'de, Cumhuriyet'e konuşan tıbbi onkoloji uzmanı Prof. Dr. Saadettin Kılıçkap, son dönemde sigara içmeyen kişilerde de akciğer kanseri sıklığının giderek arttığını ifade etti.

Onkolojist Mikkael A. Sekeres'in Washington Post'a yaptığı açıklamaya göre, akciğer kanseri tümörü oluşturan hücrelerin yapısına göre çeşitleniyor. Sigara en çok küçük hücreli ve yassı hücreli (skuamöz) kanserlere yol açarken, sigara içmeyenlerde daha sık 'adenokarsinom' türüne rastlanıyor. Bu tür, akciğerde mukus gibi salgılar üreten hücrelerden gelişiyor. Sigara içmeyen hastalar ortalama olarak daha genç yaşta tanı alıyor; içenlerde bu yaş 70 iken içmeyenlerde 67 olarak kaydediliyor.

Ancak sigara içmeyen bir bireyde öksürük veya nefes darlığı görülmesi durumunda akciğer kanseri ihtimali akla gelmiyor. Bu durum hastaların doktora geç başvurmasına ve tanı konulduğunda kanserin vücuda yayılmış olma olasılığının artmasına neden oluyor. Sekeres, sigara içmeyenlerdeki akciğer kanserinin bir diğer özelliğinin de tümör hücrelerinde belirli genetik değişikliklerin sık görülmesi olduğunu belirtiyor. Hücrelerin büyüme ve bölünmesini düzenleyen genlerdeki bu değişiklikler, kontrolsüz çoğalmaya yol açabiliyor. En yaygın görülen değişiklik EGFR geninde yaşanıyor ve sigara içmeyen akciğer kanseri hastalarının yaklaşık dörtte üçünde bu değişikliğe rastlanıyor. Bu tür genetik değişikliklere bağlı kanserler için klasik kemoterapiden farklı çalışan 'akıllı ilaçlar' geliştirildiğinden, tanı anında tümörün genetik yapısının incelenmesi tedavinin seyrini değiştirebiliyor.

Sigara dışındaki etkenler arasında çevresel faktörler öne çıkıyor. Bunlardan biri olan radon gazı, kayalardan, topraktan ve sudan yayılıyor. Yeraltında uranyumda bulunan radyoaktif izotopların bozunmasıyla ortaya çıkan radon, yüksek düzeylere sahip bölgelerde evlerde birikerek tehlikeli seviyelere ulaşabiliyor. Fransa'daki bir araştırma, sigara içmeyenlerdeki akciğer kanserinde sık görülen genetik değişiklikler ile radon düzeyi yüksek bölgeler arasında ilişki saptadı. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu'nun (TAEK) 2014'te 81 ilde 7 bini aşkın konutta yaptığı ölçümlere göre evlerdeki ortalama radon yoğunluğu metreküpte 81 becquerel. Bu değer, dünya ortalamasının iki katı. TAEK'in kılavuzu evlerde bu değerin 300 becquereli aşmamasını öngörürken, Dünya Sağlık Örgütü'nün önerdiği sınır 100 becquerel olarak belirlenmiş durumda.

Hava kirliliği de sigara içmeyenlerde akciğer kanseri riskini artırabiliyor. 2022'de dünyadaki akciğer adenokarsinomu vakalarının yaklaşık 200 bini hava kirliliğiyle ilişkilendirildi. Ayrıca KOAH ve bronşit gibi iltihaplı akciğer hastalıkları, asbeste maruz kalmak, göğüs bölgesine radyoterapi almış olmak ve pasif içicilik de risk faktörleri arasında sayılıyor. Pasif içicilik akciğer kanseri riskini yaklaşık yüzde 30 artırabiliyor.

Akciğer kanseri vakalarının yüzde 80'i sigara içenlerde görüldüğü için riski azaltmanın en etkili yolu sigaraya hiç başlamamak veya bırakmak. Sigara içmeyenler için ise evdeki radon düzeyinin ölçtürülmesi, yüksekse basınçlı havalandırma sistemi kurdurulması, ev alırken binada asbest kontrolü yaptırılması ve hava kirliliğinin yoğun olduğu günlerde N95 maske takılması öneriliyor. Dört hafta veya daha uzun süren öksürük, kanlı balgam, nefes darlığı ya da göğüs ağrısı gibi belirtiler ciddiye alınmalı ve sigara içilmese bile doktora başvurulmalı.

TürkAta Haber Ajansı
Karabük Şehir Gündemi